بقصاص بودند و مسيحيها موظف بگذشت و قصاص يا ديه گرفتن بر آنها جايز نبود و دين اسلام مخيّر كرد ميان ديه و قصاص و گذشت و اين دستور نسبت به احكام تورات و انجيل تخفيف و تسهيل است از جانب خداوند . * ( فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ فَلَه عَذابٌ أَلِيمٌ ) * - 177 ابو الفتوح : حسن بصرى گفته است : اعراب پس از آنكه از قاتل ديه مىگرفتند اگر مسلَّط مىشدند او را مىكشتند در اين آيه گفته شده است اين جور عمل عدوان است و موجب عذاب ، امام نقل كرده است كه مقصود از « اعْتَدى » آن است كه غير قاتل يا عدد بيشتر از قاتل را بكشند يا پس از تعيين ديه بيشتر مطالبه كنند . برهان : معنى جمله‌ى « فَمَنِ اعْتَدى » را از صادق عليه السلام پرسيدند در جواب فرمود شخصى كه ديه قبول كرد يا بخشيد و يا سازش كرد و قرارى معين كرد و بعد قاتل را كشت يا مجروح كرد عذاب خواهد شد . ابو الفتوح : سعيد بن جبير گفته است : عذاب اليم يعنى اگر بعد از عفو و قبول ديه قاتل را بكشند براى قاتل دوّم عفو جايز نيست و عذاب او كشتن است در دنيا و گرفتارى دائمى آخرت . پيغمبر فرمود آنكه پس از ديه گرفتن قاتل را بكشد قابل عفو نيست . * ( وَلَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الأَلْبابِ ) * - 178 ابو الفتوح نوشته است : معنى آن است كه من قصاص نمودم در شرع تا زاجر و مانع باشد آنكسى كه خواهد كه كسى را بناحقّ بكشد چون از قصاص انديشه كند بترسد و منزجر شود و اين قول عامه‌ى مفسّران است و سدى گفت مراد آن است كه در قصاص حيات است يعنى پيش از اسلام بيك مرد ، ده مرد را بكشتندى بگزاف گفت : من قصاص نهادم بالسّويه تا بنفس بيش از نفس نكشند پس اين قضيّه موجب اين بود كه در قصاص حيات باشد . فخر : كلمه‌ى قصاص منحصر بكشتن نيست و مجازات در برابر هر جور جنايت و جراحت لازم است و مانع مىشود از اقدام ديگرى به اين كار علماى ادب و تفسير گفته